Diament Excelsior

Rzadka tragedia wśród słynnych kamieni szlachetnych

Diament Excelsior, którego początkowa masa wynosiła imponujące 995 karatów, był niegdyś największym diamentem o jakości jubilerskiej na świecie. Nazwa Excelsior, oznaczająca „wciąż wyżej”, podkreślała wielkie nadzieje, jakie odkrywcy wiązali z przyszłością tego kamienia. Marzenia o sławie zostały jednak zniweczone. Zaledwie dziesięć lat po odkryciu diament pocięto na 21 części, uzyskując partię składającą się z kilku mniejszych kamieni oraz jednego większego o masie zaledwie 69,69 karata.

Znaczenie tej straty nie jest bagatelizowane przez specjalistów branżowych. Rozszczepienie kamienia przyniosło jedynie niewielkie ułamki pierwotnego, ogromnego diamentu surowego. Niektórzy określają decyzję o pocięciu diamentu mianem „największej tragedii czasów nowożytnych w historii diamentów”.

Jeżeli pragną Państwo dowiedzieć się więcej o diamencie Excelsior, poniżej znajduje się spis treści niniejszego artykułu:

Depiction of the excelsior diamond by Edwin W. Streeter
Depiction of the excelsior diamond by Edwin W. Streeter

Pochodzenie diamentu Excelsior

Odkrycie diamentu Excelsior

30 czerwca 1893 roku pewien południowoafrykański górnik wykonywał swoje codzienne obowiązki. Kopalnia Jagersfontein, w której przerzucał żwir na wózek, znajdowała się zaledwie 130 km na południowy wschód od słynnej kopalni Kimberley. Jagersfontein zawsze uważano za lokalizację wydobywczą drugorzędnego znaczenia.

Pośród ziemi górnik znalazł jednak diament surowy wielkości połowy bochenka chleba. Spomiędzy gruzu przebijał się blask o niebiesko-białej barwie. Kamień przewyższał rozmiarami wszystkie dotychczas odkryte diamenty, co zainspirowało nadanie mu nazwy „Excelsior”. Gdy górnik dokonał odkrycia, ukrył kamień przed nadzorcą, obawiając się, że nie otrzyma należnego mu uznania. Zamiast tego zaniósł diament bezpośrednio do kierownika kopalni, który nagrodził jego uczciwość kwotą 500 funtów oraz osiodłanym koniem.

Własność diamentu Excelsior

Konsorcjum

W dniu odkrycia wygasała umowa dzierżawy kopalni. Kontrakt został zawarty pomiędzy spółką górniczą Jagersfontein a konsorcjum zakupowym złożonym z dziesięciu londyńskich firm. Nadzorca górnika, który znalazł kamień, mógł ukryć diament przez jeden dzień — wówczas spółka wydobywcza mogłaby rościć sobie pełne prawo własności. Jednakże dzięki uczciwości górnika, który natychmiast zgłosił znalezisko, firma musiała zadowolić się 50%, dzieląc resztę zysków z konsorcjum. Diament wysłano następnie do Wielkiej Brytanii, gdzie konsorcjum go ubezpieczyło i zamknęło w bezpiecznym sejfie.

W 1896 roku spółka wydobywcza zgodziła się sprzedać swoje udziały konsorcjum, a konkretnie firmom Messrs. Wernher Beit & Co., Barnato Bros. oraz Mosenthal Sons & Co., za cenę 25 000 funtów, co przy obecnych wskaźnikach inflacji odpowiada kwocie około 638 285 funtów.


Brak nabywców na Excelsior

Londyńskie konsorcjum cierpliwie oczekiwało na nabywcę diamentu Excelsior. Jednak ogromny rozmiar, jakość i cena odstraszały większość potencjalnych kupców. Dziesięć lat po odkryciu diamentu wciąż nie znaleziono nabywcy. W 1903 roku firmy zwróciły się więc do holenderskiej Królewskiej Szlifierni Diamentów Asscher. Podczas oględzin Asscher odkrył podobno, że diament zawiera czarne inkluzje węglowe, typowe dla kamieni z tej kopalni, co przekreśliło wszelkie nadzieje na uzyskanie dużego, rekordowego klejnotu o najwyższej jakości.

Szlifowanie diamentu Excelsior

Podjęto wówczas dramatyczną decyzję o podzieleniu Excelsiora na mniejsze części i sprzedaży ich osobno. Asscher przesądził o losie diamentu, dzieląc go na 21 wyjątkowych kamieni o masie od 69,69 karata do poniżej jednego karata. Łączna masa oszlifowanych kamieni wyniosła 373,75 karata, co oznaczało utratę około 63% pierwotnej masy surowca. Choć strata była ogromna, rezultat przewyższył początkowe oczekiwania specjalistów. Ze względu na obecność groźnych inkluzji węglowych obawiano się, że efekt końcowy będzie jeszcze mniej satysfakcjonujący.

Krytyka szlifowania Excelsiora

Przedsięwzięcie zdawało się przeradzać w klęskę. Dyrektor generalny firmy De Beers, Alpheus Williams, skomentował to wydarzenie w swojej książce „Some Dreams Come True”. Według Williamsa pocięcie Excelsiora stanowiło „największą tragedię czasów nowożytnych w historii diamentów”. Dla porównania, diament Jubilee podzielono jedynie na dwa kamienie, z których większy ważył 245,35 karata. Jubilee odkryto kilka lat po Excelsiorze w tej samej kopalni, a mimo to stał się on szóstym co do wielkości oszlifowanym diamentem na świecie. Wydaje się, że decyzja o podzieleniu Excelsiora nie została przez historię oceniona tak łaskawie, jak przez ówczesnych obserwatorów.

Współczesna historia właścicieli diamentu Excelsior

Losy i pierwotni właściciele

Diament Excelsior został pierwotnie odkryty w kopalni Jagersfontein w Republice Południowej Afryki. Połowa kamienia stała się własnością spółki Jagersfontein Mining and Exploration Company Limited. Druga połowa należała do londyńskiego konsorcjum handlującego diamentami, skupiającego ponad 10 firm. Największą z nich była Messrs. Wernher Beit & Co. W 1896 roku firmy Messrs. Wernher Beit & Co., Barnato Bros. oraz Mosenthal Sons & Co. wykupiły udziały w spółce wydobywczej Jagersfontein. W 1903 roku diament Excelsior został wysłany do Amsterdamu w celu wyszlifowania kamieni jubilerskich wysokiej jakości.

Różne klejnoty, różni właściciele

Po oszlifowaniu diamentu Excelsior poszczególne kamienie zostały sprzedane różnym nabywcom, z których część pozostała anonimowa. Trzy kamienie zostały sprzedane firmie Tiffany & Co. Firma De Beers Company wystawiła jeden z mniejszych kamieni w szlifie markiza na nowojorskich Targach Światowych w 1939 roku. W 1989 roku firma Graff Diamonds Ltd. nabyła Excelsior I od nieznanej rodziny, a następnie odsprzedała go anonimowemu klientowi. Diament ponownie został wystawiony na sprzedaż w 1991 i 1996 roku, kiedy to ostatecznie zakupił go Robert Mouawad za 2 642 000 dolarów do swojej prywatnej kolekcji.

Niestety, historia pozostałych kamieni pochodzących z diamentu Excelsior pozostaje owiana tajemnicą. Niektórzy eksperci uważają, że Excelsior IV mógł być eksponowany na wystawie „The Court of Jewels” w Teksasie w 1949 roku przez Harry’ego Winstona. Klejnot miał odpowiedni kształt, rozmiar i wymiary. Później, w 1957 roku, wisior w szlifie gruszka o masie 46,50 karata został wystawiony na aukcji przez dom aukcyjny Parke-Bernet Galleries. Możliwe, że był to Excelsior III.

Charakterystyka techniczna diamentu Excelsior

Pierwotnie diament Excelsior ważył 971 starych karatów, co odpowiada 995,2 karata metrycznego, czyli około 199 gramom. Kształt diamentu był płaski u podstawy i wznosił się ku szczytowi, przypominając górę lub połowę bochenka chleba. Jego struktura krystaliczna przypominała pęknięty sopel lodu. Kamień mierzył 6,35 × 5,08 cm przy grubości 2,54 cm.

Diament Excelsior charakteryzował się niebiesko-białą barwą, ocenioną na G, co oznacza niemal bezbarwny. Jest to cecha niektórych diamentów najwyższej jakości. Kamień zawierał jednak kilka czarnych inkluzji węglowych. To zmusiło szlifiernię Asscher do podzielenia diamentu surowego na mniejsze kamienie o wyższej czystości.

Oceny barwy i czystości poszczególnych kamieni pochodzących z diamentu Excelsior nie są dostępne. Wynika to z faktu, że wielu nabywców pozostało anonimowych. Jednak w 1991 roku GIA certyfikował Excelsior I. Kamieniowi przyznano ocenę czystości VS-2 oraz barwę G. Oznacza to, że kamień zawiera bardzo niewielkie inkluzje i jest niemal bezbarwny.

Znaczenie diamentu Excelsior

Z masą 995,2 karata, Excelsior był niegdyś największym surowym diamentem na świecie. Niestety, kojarzony jest dziś głównie ze swoim szlifowaniem, powszechnie uważanym za błędną decyzję, a nie z pierwotną wielkością, która ucieleśniała jego pełny potencjał. Niemniej jednak według dzisiejszych standardów pozostaje on czwartym co do wielkości diamentem o jakości jubilerskiej, jaki kiedykolwiek odkryto. Diament Excelsior słusznie należy do rodziny największych światowej sławy diamentów, takich jak Cullinan.

Gdyby zachował się w całości do dziś, byłby godny ekspozycji w najbardziej prestiżowych muzeach na świecie jako gigantyczny, olśniewający cud natury, jakim niegdyś był. Został jednak rozcięty na 21 kamieni i sprzedany różnym nabywcom, co przypieczętowało jego los i skazało na zapomnienie. Być może Alpheus Williams miał rację w swojej krytyce. Decyzja o rozcięciu diamentu Excelsior pozbawiła ludzkość blasku tego wyjątkowego kamienia.

Mamy nadzieję, że lektura była interesująca

Jeśli zechcą Państwo przeczytać o innych słynnych diamentach, takich jak Orłow, Eureka czy Premier Rose, zapraszamy do odwiedzenia słownika słynnych diamentów Ajediam. Jeśli natomiast Państwo poczuli się zainspirowani, zapraszamy do przeglądania kolekcji diamentów premium w sklepie Ajediam.