Diament Jonkera

Pierwszy światowej sławy diament, który odbył tournée po Stanach Zjednoczonych

Odkryty w 1934 roku przez Johannesa Jacobusa Jonkera, diament Jonkera dzięki bezbarwnemu blasku i niemal doskonałej czystości stał się z dnia na dzień najbardziej pożądanym obiektem na świecie. W chwili odkrycia kamień był czwartym co do wielkości diamentem surowym o jakości jubilerskiej, jaki kiedykolwiek znaleziono. Nieskazitelny, bezbarwny połysk i niemal idealna czystość uczyniły z niego światową sensację. Oszlifowany przez Lazara Kaplana, jednego z najbardziej uznanych szlifierzy w historii gemmologii, diament Jonkera zachwycał każdego, kto spojrzał na jego ostateczną formę. Spuścizna tego kamienia żyje do dziś, ponieważ był pierwszym diamentem tej klasy oszlifowanym w Stanach Zjednoczonych, a ostatnio został sprzedany w 2017 roku.

Osoby pragnące poznać pochodzenie diamentu Jonkera, jego parametry techniczne i znaczenie, znajdą w niniejszym artykule:

Jonker Diamond. Bettman / Corbis Time.com
Jonker Diamond. Bettman / Corbis Time.com

Pochodzenie diamentu Jonkera

Życie Johannesa Jonkera – ubogi poszukiwacz diamentów

Johannes Jacobus Jonker był jednym z wielu poszukiwaczy diamentów szukających fortuny głęboko pod ziemią. To właśnie on był odpowiedzialny za wydobycie kamienia, choć przez 18 lat polował na ukryty skarb bez powodzenia. Mimo braku sukcesów w poszukiwaniu diamentów surowych, odniósł sukces w innych dziedzinach – Johannes był ojcem siedmiorga dzieci. Pomimo licznej rodziny, człowiek ten nie miał nic do okazania za swoje dziesięciolecia wysiłków. Być może w pewnym momencie perspektywa odkrycia wydawała się Jonkerowi odległa, lecz w zimny i deszczowy dzień, 17 stycznia 1934 roku, wysłał swojego syna Gerta do kopalni Elandsfontein. Właśnie wtedy szczęście sfrustrowanego poszukiwacza miało się odmienić.

Jeden z pomocników Jonkera, obywatel RPA Johannes Makani, płukał wiadro żwiru, gdy natrafił na dziwny, pokryty błotem przedmiot. W miarę mycia i czyszczenia jego oczy rozszerzały się z niedowierzania. W rękach trzymał wielki, krystalicznie przejrzysty diament. Uradowany, zaniósł go Gertowi Jonkerowi, który natychmiast popędził galopem do ojca. Gdy stary Johannes uświadomił sobie, co znaleźli, podobno padł na kolana i zaczął dziękować Bogu.

Życie Johannesa Jonkera – błogosławieństwo fortuny

Po całym życiu spędzonym w ubóstwie Jonkerowie nie mogli uwierzyć w swoje szczęście. Pozbawieni spokoju ducha, byli zmuszeni strzec kamienia z naładowanymi rewolwerami. Diament wprawił całą rodzinę w stan nieustającego niepokoju. Pani Jonker ukryła nawet diament w pończosze, którą nosiła owiniętą wokół szyi. Wkrótce udało im się sprzedać diament Josephowi Bastianenowi, agentowi Diamond Corporation Ltd, za szacowaną sumę około 75 000 funtów. Jednak nieszczęście nadal prześladowało życie Jonkerów. Władze południowoafrykańskie zostały poinformowane o negocjacjach, po czym zażądały udziału w transakcji w postaci podatku odpowiadającego jednej trzeciej wartości kamienia. Podatek wydawał się niezwykle niesprawiedliwy, ponieważ rząd nie zrobił nic, by pomóc mu podczas 18 lat trudów.

Jednak będąc człowiekiem bogobojnym, Johannes zdecydował się zapłacić podatek. Za pozostałe pieniądze kupił farmę, zwierzęta i limuzynę. Ten nagły napływ pieniędzy wciągnął go w rozrzutny styl życia, do którego nigdy nie był przygotowany. Okazało się to katastrofalne dla jego finansów i w ciągu kilku lat wrócił do nędznej chaty poszukiwacza, od której zaczynał. Sława i fortuna minęły go bezpowrotnie.

Międzynarodowa podróż diamentu Jonkera

Sir Ernest Oppenheimer, właściciel Diamond Corporation Ltd, jest uznawany za pierwszego właściciela diamentu Jonkera. Zaledwie rok po jego odkryciu, w 1935 roku, sprzedał diament za szacowaną kwotę 150 000 funtów amerykańskiemu kolekcjonerowi diamentów Harry’emu Winstonowi. Sprzedaż stanowiła punkt kulminacyjny dla De Beers Central Selling Organization, gdyż był to pierwszy kamień tej wielkości sprzedany do Stanów Zjednoczonych. Przed wysyłką do USA diament Jonkera przebywał przez pewien czas w Londynie, podczas obchodów Srebrnego Jubileuszu Królewskiego w 1935 roku. Podejmowano publiczne starania, by zakupić klejnot jako dar dla króla Jerzego V i królowej Marii, lecz ostatecznie zakończyły się one niepowodzeniem.

Ciekawostką, powtarzającą się w historiach innych słynnych diamentów, jest fakt, że zarówno przy wysyłce kamienia z Republiki Południowej Afryki do Londynu, jak i z Londynu do Nowego Jorku, użyto zwykłej poczty poleconej. Po długiej transatlantyckiej podróży diament dotarł do biura Harry’ego Winstona w Nowym Jorku. Wieść o największym diamencie w USA szybko się rozeszła. Winston otrzymał wiele zaproszeń do jego wystawienia. Zgodził się na ekspozycję w Muzeum Historii Naturalnej. Pozostawał jednak nierozwiązany problem – nigdy wcześniej nie oszlifowano w USA kamienia o takiej wielkości i jakości, co oznaczało, że Winston musiał rozpocząć poszukiwania godnego szlifierza. Jego wybór padł na Lazara Kaplana.

Szlifowanie diamentu Jonkera

Wybór Lazare’a Kaplana przez Harry’ego Winstona nie był przypadkowy. Lazare wywodził się z trzech pokoleń jubilerów. Jego rodzina cieszyła się znakomitą reputacją w dziedzinie łupania i szlifowania diamentów w Antwerpii w Belgii. Antwerpia, podobnie jak giełdy diamentów w Amsterdamie, była światową stolicą szlifowania i handlu diamentami. Jednak I wojna światowa zmusiła wielu pracowników branży diamentowej do ucieczki z Belgii i rozpoczęcia życia od nowa. Tak właśnie było w przypadku pana Kaplana.

Jonker szlifowany przez Lazara Kaplana

Kaplan słynął jako znakomity szlifierz i łupacz diamentów. Zawsze wydobywał najlepszy blask z surowych kamieni, nawet kosztem nieco większej utraty masy w karatach. Co więcej, pan Winston początkowo sprawdził jego umiejętności, zlecając mu pracę nad mniejszym diamentem Pohl. Pohl był stałym towarzyszem diamentu Jonkera — choć mniejszy i gorszej jakości, pochodził z tej samej kopalni i został sprzedany razem z Jonkerem. Lazare Kaplan zdał test Winstona celująco.

Pod wrażeniem umiejętności Kaplana Winston powierzył mu największe wyzwanie szlifierskie, jakie kiedykolwiek podjęto w Stanach Zjednoczonych. Po miesiącach przygotowań, badania kamienia i opracowywania strategii łupania Kaplan wykonał znakomitą pracę. 27 kwietnia 1936 roku diament Jonkera został podzielony na 13 części, z których największa to kamień w szlifie szmaragdowym o masie 142,9 karata i barwie D, a najmniejsza — bagietka o masie 5,7 karata. Doświadczony szlifierz wykrył jednak drobne wady w Jonkerze I i przeszlifował go do masy 125,35 karata. Pomimo ponownej obróbki kamień zachował szlif szmaragdowy z 58 fasetami. Eksperci diamentowi uważają końcową pracę Kaplana nad Jonkerem I za arcydzieło. Sława kamienia wzrosła bardziej niż kiedykolwiek, przyciągając jeszcze większe tłumy. To prawdziwe świadectwo kunsztu Lazara Kaplana.

Współczesna historia własności klejnotu Jonker

Po oszlifowaniu Jonker I odbył tournée po różnych wystawach w Stanach Zjednoczonych. Harry Winston angażował również gwiazdy i modelki, aby prezentowały piękno diamentu i szerzyły jego sławę na całym świecie. Jonker I przyciągnął uwagę elit i rodzin królewskich z całego świata.

Efekt Kaplana: wszyscy go pragną

Kamień został ostatecznie sprzedany królowi Egiptu Farukowi w 1949 roku. Jednak monarcha został zdetronizowany i wygnany w 1952 roku, przez co losy diamentu stały się tajemnicą. Kilka lat później słynny kamień pojawił się ponownie jako własność królowej Nepalu Ratny. Pozostawał pod jej opieką do 1977 roku, kiedy to Jonker został sprzedany anonimowemu nabywcy w Hongkongu za kwotę szacowaną na 2 259 400 USD.

Co stało się z mniejszymi diamentami?

Mniejsze diamenty z rodziny Jonker nie przyciągnęły tak dużej uwagi, a ich losy nie były śledzone ze względu na niewielkie rozmiary. Jednak Jonker II o masie 40,26 ct został sprzedany na aukcji Sotheby’s w maju 1994 roku w Genewie za kwotę 1 975 000 USD. Jonker IV trafił do Nowego Jorku i został oprawiony w platynowy pierścionek, a następnie sprzedany na aukcji Sotheby Parke-Bernet Inc. prywatnemu kolekcjonerowi za 277 000 funtów. W 1987 roku Jonker IV został ponownie sprzedany w Nowym Jorku za 1 705 000 USD. Ponadto istnieją informacje, że Jonkery V, VII, XI i XII zostały nabyte przez Maharadżę Indore, natomiast Jonker X miał podobno trafić do Johna D. Rockefellera Jr.

Ostatnia aukcja któregokolwiek z kamieni Jonker odbyła się w 2017 roku w Hongkongu, gdzie Jonker V został sprzedany za 5,3 miliona USD nieujawnionemu nabywcy. Suma ta była o ponad 50% wyższa od szacunków przedaukcyjnych, co wynikało z intensywnej licytacji między kupującymi.

Charakterystyka techniczna diamentu Jonker

Oryginalny diament Jonker ważył 726 karatów, czyli 145,2 grama. Lazar Kaplan podzielił go na 13 pojedynczych diamentów o masie od 142,9 do 5,7 karata. Kamień miał wydłużony kształt, przy czym największa długość i szerokość wynosiły odpowiednio 63,5 mm oraz 31,75 mm. Jonker I musiał zostać przeszlifowany do masy 125,35 ct, aby usunąć drobne wady i poprawić blask kamienia. Jonker I to diament szlifu szmaragdowego, o barwie D, czystości VVS2 i typie IIa. D to najwyższa ocena barwy, jaką może uzyskać diament — oznacza, że kamień jest całkowicie bezbarwny lub bardzo bliski temu stanowi. Skrót VVS oznacza „very very slightly included”, czyli bardzo, bardzo drobne inkluzje. Diament typu IIa nie zawiera mierzalnych domieszek azotu. Wszystko to czyni Jonkera I diamentem o wyjątkowej barwie i czystości.

Znaczenie diamentu Jonker

W chwili odkrycia diament Jonker był czwartym co do wielkości diamentem surowym w historii. Jego barwa i czystość dorównywały imponującym rozmiarom, czyniąc z tego kamienia jeden z najwyższej jakości diamentów na świecie. Sława Jonkera była tak wielka, że entuzjaści spekulowali nawet, iż jest on dawno zaginionym fragmentem króla wielkich diamentów — Cullinana. Hipoteza ta miała pewne uzasadnienie, ponieważ oba kamienie odkryto zaledwie pięć kilometrów od siebie, w Transwalu. Sam Jonker I dzierży rekord największego diamentu szlifu szmaragdowego o barwie D. W szczytowym okresie swojej sławy kamień przyciągał zainteresowanie zarówno osobistości świata rozrywki, jak i rodów królewskich. Nie należy zapominać, że lata trzydzieste XX wieku były okresem trudnych warunków ekonomicznych, hiperinflacji i masowego bezrobocia. Być może amerykańska publiczność postrzegała Jonkera jako znak nadchodzącej poprawy koniunktury, a może kamień po prostu stanowił tak bardzo potrzebne oderwanie się od ponurej rzeczywistości tamtych czasów.

Mamy nadzieję, że lektura sprawiła Państwu przyjemność

Jeśli zechcieliby Państwo przeczytać o innych słynnych diamentach, takich jak Orłow, Eureka czy Premier Rose, zapraszamy do glosariusza słynnych diamentów Ajediam. Jeśli natomiast niniejszy artykuł zainspirował Państwa, zapraszamy do zapoznania się z kolekcją diamentów premium w sklepie Ajediam.