Opkomst en neergang van de Amsterdamse diamantmarkt

De oorsprong van de diamanthandel in Amsterdam

De lange weg naar Amsterdam

Wanneer men spreekt over de geschiedenis van Amsterdam als diamantstad, kan men de belangrijke invloed van de Joodse gemeenschap niet negeren. Hun verhaal gaat terug naar Spanje en Portugal in de 16e eeuw, waar zij al bekend stonden als bekwame goudsmeden en diamanthandelaren. De Inquisitie op het Iberisch Schiereiland dwong hen te kiezen tussen verbanning of bekering. Een groot deel van de Sefardische Joden vond een nieuw thuis in Antwerpen en Amsterdam, waar zij hun expertise en handelsnetwerken in edelstenen meebrachten.

Beide steden stonden de Sefardisch-Joodse gemeenschappen toe hun religie vrij te beoefenen. Ze mochten echter geen land bezitten en konden zich niet aansluiten bij de gilden van veel ambachten en beroepen. Daarom konden zij zich enkel bezighouden met zogenaamde “vrije beroepen”, waaronder handel. Het is belangrijk te vermelden dat hun vakmanschap en expertise vaak worden gezien als een belangrijke factor voor de welvaart en internationale reputatie van beide steden gedurende vele eeuwen.

Schepen uit de hele wereld arriveerden in de havens van Antwerpen, waardoor de stad destijds het machtigste handelscentrum van Europa werd. In de 16e eeuw verliep ongeveer 40% van de wereldhandel via de Antwerpse havens. Bovendien was het slijpen van edelstenen in Europa toen nog zeer zeldzaam, wat Antwerpen nog bekender maakte. Deze Gouden Eeuw van rijkdom en financiële macht bracht echter ook politieke onrust met zich mee. Het hoogtepunt van het geweld werd bekend als de Spaanse Furie, die in de Lage Landen plaatsvond. In Antwerpen werden in november 1576 ongeveer duizend gebouwen in brand gestoken en 17.000 mannen, vrouwen en kinderen vermoord.

Deze gebeurtenis was waarschijnlijk de reden waarom de meeste diamantmeesters naar Amsterdam verhuisden. Deze verhuizing van gespecialiseerde vakmensen maakte de stad uiteindelijk tot het belangrijkste centrum voor diamanthandel in Europa. Ongeveer een derde van de Joodse gemeenschap was betrokken bij de diamantsector, die een aanzienlijk deel van de stedelijke economie vormde. De oude Joodse wijk is vandaag de dag nog steeds te vinden in het hart van Amsterdam, vlak naast de Amstel. Deze wijk wordt aan alle kanten omringd door grachten: de Nieuwe Herengracht, de Oudeschans en het Oosterdok.

Willem Vermaet – de eerste gedocumenteerde diamanthandelaar in Amsterdam

Er is weinig documentatie bewaard gebleven over de diamanthandel in Amsterdam tot 15 november 1586. Op die datum werd Willem Vermaet, een diamantbewerker, in het huwelijksregister van de stad ingeschreven met de beroepstitel “diamantbewerker”. Vermaet was een van de inwoners van Antwerpen die in 1585 waren gevlucht voor de Spaanse Furie. Hij was een diamanthandelaar die zijn vak in Amsterdam voortzette. Dit document vormt het eerste historische bewijs dat Amsterdam een plaats innam als centrum van de diamanthandel.

Beroemde edelstenen uit Amsterdam ‘De Stad van Diamanten’

Tijdens de periode waarin Amsterdam bekendstond als ‘De Stad van Diamanten’, produceerde en verhandelde de diamantindustrie van de stad enkele van de beroemdste stenen uit de geschiedenis van de diamanthandel. Wij hebben vier van de meest schitterende en betoverende diamanten geselecteerd die in Amsterdam zijn bewerkt of verhandeld.

De Orlov-diamant en Catharina de Grote (189,62 karaat)

De Orlov, genoemd naar graaf Grigori Orlov, heeft een bijzonder interessante geschiedenis. Volgens een legende was de steen ooit het oog van een tempelbeeld in Madras, een voormalige regio in India. Naar verluidt werd de diamant in het midden van de 18e eeuw gestolen door een Franse soldaat. De diamant reisde vervolgens de wereld rond en kwam uiteindelijk in 1767 in Amsterdam terecht. en kwam uiteindelijk in 1767 in Amsterdam terecht. Daar werd hij beschreven als “zo groot als een klein Bantam-kippenei.”

Veel geleerden geloven dat de Orlov-diamant mogelijk identiek is aan de beruchte Great Mogul Diamond. Toen de diamant eenmaal in Nederland was, werd hij gekocht door graaf Orlov, van wie de steen uiteindelijk zijn naam kreeg. De graaf kocht de diamant als blijk van zijn waardering voor de Russische keizerin Catharina II (Catharina de Grote), in de hoop dat zij zijn liefde zou beantwoorden.

De keizerin accepteerde het geschenk, maar niet de liefde van graaf Orlov. Zij liet de diamant plaatsen in de Keizerlijke scepter, waar hij zich nog steeds bevindt. Tegenwoordig wordt hij tentoongesteld in de Kremlin Armory in Moskou als onderdeel van de Diamond Fund Collection.

De Koh-i-Noor en de Britse Koninklijke Familie (105,6 karaat)

De Koh-i-Noor is een van de beroemdste diamanten ter wereld. Met een gewicht van 105,6 karaat behoort hij tot de grootste geslepen diamanten die bestaan. Toen de diamant in 1851 voor het eerst werd tentoongesteld op de Great Exhibition in Londen, maakte hij door zijn slijpvorm weinig indruk op het publiek. Prins Albert (de echtgenoot van koningin Victoria) kocht de diamant en stuurde hem vervolgens naar Coster Diamonds in Amsterdam om hem opnieuw te laten slijpen tot een ovale briljant. Koningin Victoria droeg de diamant tot aan haar dood.

Daarna werd de diamant doorgegeven aan haar vrouwelijke nakomelingen. Dit had te maken met de bloedige geschiedenis van de steen voordat hij in bezit van de Britse kroon kwam. De Britse koninklijke familie geloofde dat de diamant ongeluk brengt aan mannen die hem dragen. Daarom is de Koh-i-Noor sinds de aankoop uitsluitend door vrouwen gedragen.

De laatste plaats van de diamant was in de kroon van koningin Elizabeth (de Queen Mother), waar hij nog steeds in is gezet. De kroon is te bezichtigen in de Jewel House in de Tower of London. De diamant is hoogstwaarschijnlijk afkomstig uit India. Sinds het land onafhankelijk werd van het Verenigd Koninkrijk, hebben de regeringen van India, Pakistan, Iran en Afghanistan verzocht om de Koh-i-Noor terug te geven. Zij zijn van mening dat zij de rechtmatige eigenaars zijn. De Britse kroon heeft al deze verzoeken afgewezen en stelt dat de diamant rechtmatig is verkregen en daarom eigendom blijft van de Britse monarchie.

De Amsterdam-diamant

Een van de zeldzaamste edelstenen ter wereld is de zwarte Amsterdam-diamant van 33,7 karaat. Deze werd ontdekt in Zuid-Afrika in de jaren 70. De kleur, het gewicht en de hardheid waren zo uitzonderlijk dat het mogelijk de enige diamant van dit type is die ooit in Zuid-Afrika werd gevonden. Aanvankelijk was het lot van de steen om tot diamantpoeder te worden vermalen of in kleinere stukken te worden gebroken.

De eigenschappen waren echter zo indrukwekkend dat de Amsterdamse diamantslijpers D. Drukker & Son, die de steen in 1972 kochten, besloten hem te slijpen en te polijsten als edelsteen. Omdat de stad Amsterdam haar 700-jarig bestaan vierde, werd de steen ter ere daarvan “De Amsterdam-diamant” genoemd. Hij werd geslepen in een peervorm. In tegenstelling tot andere zwarte diamanten blijft de Amsterdam-diamant zeer opaak onder licht, wat hem een bijzonder sterke glans geeft en zijn uniciteit nog verder versterkt. Sinds de jaren 70 is de diamant op talrijke tentoonstellingen te zien geweest.

De Asscher-slijpvorm

Hoewel het op zichzelf geen diamant is, is het Asscher-slijpsel een van de meest klassieke en gewilde slijpvormen. Daarom hebben we besloten deze op te nemen in ons overzicht van beroemde diamanten uit Amsterdam. De vorm werd in 1902 gepatenteerd door Joseph Asscher uit Amsterdam. Deze slijpvorm, ook wel de vierkante Emerald Cut genoemd, werd zeer populair tijdens de Art Deco-periode; de vorm was zeer aantrekkelijk en paste perfect bij die stijl. Sinds het patent tijdens de Tweede Wereldoorlog verliep, leerden de meeste diamantslijpers de kunst van het Asscher-slijpen. Tegenwoordig is de slijpvorm populairder dan ooit en wereldwijd te vinden.

De neergang van Amsterdam in de diamanthandel

De diamanthandel bloeide eeuwenlang in Amsterdam. Dit was grotendeels te danken aan het feit dat de stad een toevluchtsoord was voor Joodse gemeenschappen, die gespecialiseerd waren in de diamanthandel. Echter, toen de Tweede Wereldoorlog Nederland bereikte, hield Amsterdam op een veilige plek voor Joden te zijn. 

De impact van de Tweede Wereldoorlog: Van Amsterdam terug naar Antwerpen

In 1940 voerde nazi-Duitsland zijn beleid van rassensegregatie in Nederland in. Dit leidde tot de systematische onteigening van Joodse bezittingen en uiteindelijk tot hun deportatie naar vernietigingskampen. Van de 140.000 Nederlandse Joden die in Nederland woonden, overleefde minder dan 25% de nazi-bezetting. De tragische statistieken van de Holocaust tonen aan dat dit percentage bijzonder hoog is voor een stad in West-Europa.

De Amsterdamse diamantwijk herstelde nooit van dit verlies. In de nasleep van de Holocaust besloten de Joodse diamantbewerkers die hadden overleefd een nieuw begin te maken in Antwerpen. De belangrijkste redenen hiervoor waren economisch. De stad Antwerpen bood fiscale stimulansen aan diamanthandelaren, wat essentieel was voor ondernemers die hun bedrijven vanaf nul opnieuw moesten opbouwen.

Nederland deed relatief weinig om zijn Joodse bevolking tegen deportatie te beschermen. Ondertussen protesteerden in Antwerpen veel niet-Joodse inwoners massaal en verzetten zij zich tegen de maatregelen die tijdens de bezetting tegen de Joodse gemeenschap werden genomen. Hoewel beide landen zware verliezen leden, is het verschil in slachtofferaantallen aanzienlijk.

De erfenis van Amsterdam

Door haar rijke geschiedenis met diamanten onderhoudt de Nederlandse stad nog enkele banden met de traditie van het diamantslijpen. De roem van diamanten zoals de Koh-I-Noor en de Cullinan echoot nog altijd na. Amsterdam verloor echter haar status als handelscentrum en neemt geen relevante positie meer in binnen de industrie.

De internationale diamantmarkten vandaag

Vandaag de dag is Antwerpen de diamanthoofdstad van de wereld. Naar verluidt huisvest de ‘vierkante mijl’ van de diamantwijk ongeveer 1.600 diamanthandelaren. Met haar vier diamantbeurzen controleert Antwerpen 86% van de wereldhandel in ruwe diamanten en 50% van de handel in geslepen diamanten.

New York en Tel Aviv hebben zich gevestigd als secundaire handelscentra, mede door de hervestiging van vele Joodse diamantfamilies buiten het oude continent tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Recentelijk hebben ook Mumbai en Hong Kong het niveau van secundaire internationale markten bereikt. Echter, dankzij de ongeëvenaarde vakkennis van haar arbeidskrachten, blijft Antwerpen de eerste keuze voor diamantkopers wereldwijd.

Voor diamantliefhebbers

Het kopen van een diamant kan op zich al een avontuur zijn, vooral wanneer u bereid bent te reizen en op zoek te gaan naar de perfecte steen. Als u op zoek bent naar een authentieke ervaring, overweeg dan een bezoek aan de moderne diamanthoofdstad van de wereld: Antwerpen. Bij Ajediam helpen wij u graag bij het vinden van de perfecte diamant. Neem vandaag nog contact op met het Ajediam-team.