De Sancy-diamant

De oorsprong van de Sancy-diamant

De steen wordt verondersteld afkomstig te zijn uit India, rond de 14e eeuw. In die periode was India de enige plaats waar diamanten werden gevonden. Bovendien ondersteunen de kenmerken van de diamant de hypothese dat India het land van herkomst is.

Valentina Visconti 

Volgens de legende smokkelde een Venetiaanse diamantslijper de oorspronkelijke steen (verondersteld de Balle de Flandres te zijn) uit India. De eerste vermelding van de edelsteen in Europa is te vinden in de bruidsschatregistratie van een vrouw genaamd Valentina Visconti. Visconti was de dochter van de hertog van Milaan. Zij trouwde met Lodewijk I, hertog van Orléans, wiens broer koning Karel VI van Frankrijk was. Visconti’s echtgenoot werd vermoord door de Bourgondiërs, en na zijn dood verkocht zij de Sancy-diamant en gebruikte de opbrengst om de strijd tussen de Armagnacs en de Bourgondiërs te financieren.

Dit conflict werd bekend als de Armagnac-Bourgondische Burgeroorlog, waarin twee facties van de Franse koninklijke familie vochten om de macht. Na de nederlaag van de Armagnacs kwam de diamant in handen van hertog Jan zonder Vrees (1371–1419), onder wiens beheer hij meerdere generaties bleef.

De Bourgondiërs behalen de overwinning

In de periode dat de Sancy-diamant werd bewaard door Karel de Stoute, hertog van Bourgondië, stond de steen symbool voor overwinning. De hertogen van Bourgondië geloofden dat de diamant over bijzondere krachten beschikte. De edelsteen zou geluk brengen aan iedereen die hem droeg en hen zelfs onoverwinnelijk maken. De hertogen droegen hem dan ook altijd als talisman tijdens veldslagen en keerden telkens als overwinnaars terug – tot aan de Slag bij Grandson in 1476. Tijdens die veldslag verloor Karel de Stoute de Sancy-diamant, wat volgens velen de tegenslagen verklaart die hem daarna troffen. Hij verloor vervolgens de twee daaropvolgende veldslagen tegen de Zwitsers.

Hoewel de Sancy voor de Bourgondiërs verloren ging, verdween hij niet uit de geschiedenis. De bisschop van Bazel verborg de edelsteen samen met de “Three Brothers” – een ander beroemd juweel. Enkele jaren later werd de diamant verkocht aan Jakob Fugger, een invloedrijke Duitse koopman, mijnondernemer en bankier.

Het slijpen van de Sancy-diamant

Fugger liet de Sancy-diamant slijpen tot een steen van 55,23 karaat, wat het gewicht is dat de diamant vandaag de dag nog heeft. De Sancy werd bewerkt tot een diamant met briljantslijpsel en een vorm die doet denken aan een schild. De afmetingen van de edelsteen zijn 25,7 mm lang, 20,06 mm breed en 14,3 mm diep. De diamant is ook bijzonder vanwege zijn symmetrische facetten en het ontbreken van een paviljoen, met twee kronen die boven elkaar zijn geplaatst.

De moderne eigendomsgeschiedenis van de Sancy-diamant

Na verloop van enkele eeuwen vond de diamant uiteindelijk zijn weg naar koning Manuel I van Portugal, ook bekend als koning Manuel de Fortuinlijke. Na zijn dood werd de diamant onderdeel van de Portugese kroonjuwelen. De Sancy-diamant bleef deel uitmaken van deze kroonjuwelen totdat de aanspraak van António de Crato op de troon werd bedreigd door de Spaanse invasie.

De Sancy wordt verworven door het Britse Rijk

De Crato vluchtte naar Frankrijk met het grootste deel van de Portugese kroonjuwelen, met de bedoeling om steun te krijgen van de Fransen en Britten om zijn troon terug te winnen door een groot deel van de juwelen in zijn bezit te verkopen.

Zo kwam de Sancy uiteindelijk in handen van de Britse kroon, en meer specifiek van koningin Elizabeth I. De koningin verpandde de edelsteen enige tijd later om fondsen te verkrijgen voor de bevrijding van de Nederlanders van de Spanjaarden. De Sancy werd verpand in Antwerpen, maar omdat hij niet werd teruggekocht, kwam hij uiteindelijk terecht in Amsterdam, de historische diamantstad van de wereld.

De Sancy krijgt zijn naam

In Amsterdam werd de diamant verworven door een man genaamd Nicolas de Harlay, seigneur de Sancy. De Sancy was geliefd aan het Franse hof en werd later Frans ambassadeur bij het Ottomaanse Rijk. Een andere theorie stelt dat hij de diamant kocht tijdens zijn tijd als ambassadeur in Constantinopel. Hoe de Sancy-diamant oorspronkelijk in deze Ottomaanse stad terechtkwam, blijft echter onduidelijk. De Sancy was een diplomaat en liefhebber van edelstenen en stond erom bekend een grote collectie ervan te bezitten.

De Sancy maakte goed gebruik van zijn diamantencollectie. Het dragen van diamanten in de mode werd steeds populairder en door de stijgende vraag speelde hij hier slim op in door zijn diamanten uit te lenen aan andere aristocraten. Hendrik III van Frankrijk leende de steen van De Sancy en gebruikte deze om zijn hoed te versieren. Naar verluidt werd Hendrik III al vroeg kaal en probeerde hij dit te verbergen door het dragen van een hoed — waardoor de diamant feitelijk een zeer luxe “toupet” werd.

Ook Hendrik IV leende de diamant van De Sancy, maar hij was minder bezig met zijn uiterlijk en meer met het financieren van een leger. De steen werd gebruikt als onderpand. Het is dus eerlijk om te zeggen dat de Sancy-diamant, terwijl hij in bezit was van De Sancy, intensief in omloop was.

Moordmysterie: De Sancy werd beschouwd als voorgoed verloren

Te midden van alle overdrachten en verplaatsingen was er een moment waarop men dacht dat de steen voorgoed verdwenen was. De diamant werd toevertrouwd aan een koerier die vervolgens spoorloos verdween. De meeste mensen gingen ervan uit dat de man de diamant had gestolen, maar De Sancy had vertrouwen in zijn integriteit en geloofde dat er iets mis was gegaan. Er werd een onderzoek ingesteld, dat uiteindelijk leidde tot de vondst van de koerier – dood en beroofd. Bij onderzoek van het lichaam werd de Sancy-diamant in de maag van de man aangetroffen. Tot grote verbazing van degenen die aan zijn eerlijkheid hadden getwijfeld, bleek de koerier tot het einde toe loyaal. Hij had een sterke toewijding aan De Sancy getoond door de hem toevertrouwde edelsteen met zijn leven te beschermen.

De Sancy verkoopt de steen

Later kreeg De Sancy te maken met financiële moeilijkheden, waardoor hij gedwongen werd de steen te verkopen. Zo kwam de diamant in het bezit van koning Jacobus I. Vanaf dat moment werd de edelsteen bekend als de Sancy-diamant. De steen werd geërfd door zijn zoon, Karel I, die hem aan zijn vrouw Henrietta Maria schonk als huwelijksgeschenk.

Het is bekend dat Henrietta Maria de Sancy-diamant, samen met andere kroonjuwelen, twee keer heeft verpand. De eerste keer om de militaire inspanningen van haar man tegen de Fransen en Spanjaarden te financieren, en een tweede keer ter voorbereiding op een mogelijke militaire campagne, aangezien haar echtgenoot, koning Karel I, voortdurend onder druk stond van het parlement. Na meerdere nederlagen verkocht de koning de Sancy-diamant uiteindelijk aan kardinaal Mazarin, de eerste minister van Frankrijk, die de diamant na zijn dood naliet aan de Franse koning.

De Sancy-diamant wordt onderdeel van de Franse kroonjuwelen

Na de dood van kardinaal Mazarin bleef de Sancy-diamant onderdeel van de Franse kroonjuwelen tot aan de Franse Revolutie. Tijdens een plundering van de Koninklijke Schatkamer werd de Sancy gestolen, samen met de Regent-diamant en de Hope-diamant. Daarna verdween de diamant enige tijd – er bestaan verschillende theorieën over waar hij zich bevond.

Het is algemeen bekend dat de Sancy in 1828 werd gekocht door prins Demidov van Rusland. Hij gaf de diamant door aan zijn zoon, die hem op zijn huwelijksnacht schonk aan zijn vrouw. De familie Demidov verkocht de diamant uiteindelijk aan Sir Jamsetjee Jeejeebhoy, een Indiase koopmansprins. Deze verkocht de Sancy echter al een jaar later weer, waarna de steen opnieuw verdween. Hij dook weer op in 1867 tijdens de Wereldtentoonstelling in Parijs, waarna opnieuw een periode van onbekendheid volgde.

De Sancy-diamant verscheen opnieuw in 1906, toen hij werd gekocht door William Waldorf Astor, de eerste burggraaf Astor. De steen bleef in het bezit van de familie Astor tot de vierde burggraaf Astor, die de Sancy in 1978 voor 1 miljoen euro verkocht aan het Louvre, waar de diamant zich vandaag de dag nog steeds bevindt.

De technische kenmerken van de Sancy-diamant

De Sancy-diamant is een briljant geslepen diamant in de vorm van een schild. Hij weegt 55,23 karaat, oftewel 11,046 gram. De afmetingen van de steen zijn 25,7 mm lang, 20,06 mm breed en 14,3 mm diep. De meeste facetten zijn driehoekig, met aan elke zijde een centraal vijfhoekig facet. De vorm van de diamant is zo uniek dat het niet mogelijk was om de kleur te vergelijken met een standaard kleurgegradeerde steen. Het algemene uiterlijk wijst op een goede kleur en een redelijke zuiverheid. Er is echter een kleine onvolkomenheid dicht bij het oppervlak, die door lichtreflectie in de facetten wordt herhaald. Daarnaast zijn er zichtbare krasjes op de vijfhoekige facetten. Over het geheel genomen zijn er geen officiële gradaties vastgesteld voor de kleur en zuiverheid van deze diamant.

De betekenis van de Sancy-diamant

De Sancy-diamant is een van de belangrijkste juwelen met grote historische waarde in de Galerie d’Apollon van het Louvre. Doordat hij in bezit is geweest van talrijke vorsten, heeft de Sancy jarenlang bijgedragen aan het financieren van de luxueuze levensstijl en militaire inspanningen van de adel. De Sancy maakte deel uit van de Franse kroonjuwelen tijdens de Franse Revolutie — een cruciaal moment in de moderne geschiedenis. Sommige van de gestolen juwelen werden gebruikt om de revolutie te financieren, terwijl andere werden verborgen in geheime locaties verspreid over het land.

Hoewel de Sancy-diamant niet altijd in Franse handen is geweest, vertegenwoordigt hij een belangrijk deel van de Franse cultuur en vooruitstrevendheid. Het verhaal van de Sancy-diamant en de steen zelf weerspiegelen de intrinsieke drang van het Franse volk om met de tijd mee te gaan en vooruit te streven.

De Sancy maakt deel uit van het Franse culturele erfgoed in het Louvre

De Sancy-diamant is voor het publiek te bewonderen in het Louvre, waar hij wordt tentoongesteld in de Galerie d’Apollon, samen met andere prachtige juwelen uit het erfgoed van de Franse kroon. De galerij waarin de diamant zich bevindt, is bedoeld om de fascinatie van koning Lodewijk XIV voor de god Apollo te weerspiegelen. Het is bekend dat de koning zichzelf met de god Apollo identificeerde, en daarom is de ruimte ontworpen om dit aspect van de Zonnekoning tot uiting te brengen.

Koning Lodewijk XIV bracht de grootste kunstenaars van die tijd samen om aan de Galerie d’Apollon te werken. Later was het dezelfde groep die ook werkte aan de Spiegelzaal in het Château de Versailles.

We hopen dat u van dit artikel heeft genoten!

Als u meer wilt lezen over andere beroemde diamanten zoals de Orlov, Eureka, or Premier Rose -diamanten, kunt u een bezoek brengen aan Ajediam’s Famous Diamonds glossary. Of, als u zich geïnspireerd voelt, kunt u de exclusieve diamantcollecties van Ajediam bekijken in onze webshop.