De Excelsior-diamant

De oorsprong van de Excelsior-diamant

De ontdekking van de Excelsior-diamant

Op 30 juni 1893 was een Zuid-Afrikaanse mijnwerker bezig met zijn dagelijkse werkzaamheden. De Jagersfontein-mijn, waar hij grind in een truck schepte, lag slechts 130 km ten zuidoosten van de bekende Kimberley-mijn. Jagersfontein werd tot dan toe altijd beschouwd als een mijnlocatie van secundair belang.

Te midden van het vuil vond de arbeider echter een ruwe diamant ter grootte van een half brood. Tussen het puin scheen blauwwit licht door de steen heen. De edelsteen was groter dan elke andere diamant die tot dan toe was gevonden, wat de inspiratie vormde voor de naam ‘Excelsior’. Toen de arbeider de ontdekking deed, verborg hij de steen voor zijn opzichter, uit angst dat hij niet de eer zou krijgen die hij verdiende. De arbeider bracht de diamant rechtstreeks naar de mijnmanager, die hem voor zijn eerlijkheid beloonde met £500 en een gezadeld paard.

De eigendom van de Excelsior-diamant

Het consortium

Op de dag van de ontdekking stond het leasecontract voor de mijn op het punt te verlopen. Het contract was getekend tussen de Jagersfontein-mijnonderneming en een inkoopconsortium van tien Londense firma’s. De opzichter van de arbeider had de diamant een dag verborgen kunnen houden, zodat de mijnonderneming de volledige eigendom had kunnen claimen. Echter, door de eerlijkheid van de arbeider, die de vondst onmiddellijk meldde, moest het bedrijf genoegen nemen met 50% en de rest van de winst delen met het consortium. Niettemin werd de diamant naar Groot-Brittannië verscheept, waar hij door het consortium werd verzekerd en in een beveiligde kluis werd opgeborgen.

In 1896 stemde de mijnonderneming ermee in haar aandelen te verkopen aan het consortium — in het bijzonder aan de firma’s Messrs. Wernher Beit & Co., Barnato Bros., en Mosenthal Sons & Co. — voor een prijs van £25.000, wat met de huidige inflatie neerkomt op ongeveer £638.285.

Er wordt geen koper voor de Excelsior gevonden

Het Londense consortium wachtte geduldig op een koper voor de Excelsior-diamant. De enorme grootte, kwaliteit en hoge prijs schrikten echter de meeste potentiële kopers af. Zelfs tien jaar na de ontdekking was er nog steeds geen koper gevonden. Daarom besloten de bedrijven in 1903 de hulp in te schakelen van de Nederlandse Royal Asscher Diamond Company. Toen Asscher de diamant onderzocht, ontdekte hij dat de steen zwarte koolstofinsluitsels bevatte. Deze waren typisch voor diamanten uit die mijn, maar verhinderden elke hoop op het slijpen van een grote, recordbrekende edelsteen van hoge kwaliteit.

Het slijpen van de Excelsior-diamant

Vervolgens werd de ingrijpende beslissing genomen om de Excelsior in kleinere stukken te klieven en deze afzonderlijk te verkopen. Asscher bezegelde het lot van de diamant door deze te verwerken tot 21 prachtige edelstenen, variërend in gewicht van 69,69 karaat tot minder dan één karaat. Het gecombineerde gewicht van de geslepen diamanten bedroeg 373,75 karaat, wat neerkwam op een verlies van ongeveer 63% van de oorspronkelijke massa van de edelsteen. Ondanks dit enorme verlies overtrof het resultaat de oorspronkelijke verwachtingen van de experts; door de aanwezigheid van de gevreesde koolstofinsluitsels vreesden zij namelijk dat het eindresultaat nog minder substantieel zou uitvallen.

Kritiek op het slijpen van de Excelsior

De onderneming leek uit te draaien op een debacle. Alpheus Williams, algemeen directeur van De Beers, schreef in zijn boek Some Dreams Come True dat het slijpen van de Excelsior ‘de grootste tragedie van de moderne tijd in de geschiedenis van de diamant’ was. Ter vergelijking: de Jubilee-diamant werd geslepen tot twee stenen, waarvan de grootste 245,35 karaat woog. De Jubilee werd enkele jaren na de Excelsior in dezelfde mijn gevonden, maar groeide destijds uit tot de zesde grootste geslepen diamant ter wereld. Het lijkt erop dat het slijpen van de Excelsior door de geschiedenis minder gunstig werd beoordeeld dan door de tijdgenoten die het meemaakten.

De moderne geschiedenis van de Excelsior-diamant

Verblijfplaats en oorspronkelijke eigenaren

De Excelsior werd oorspronkelijk ontdekt in de Jagersfontein-mijn in Zuid-Afrika. De helft van de diamant werd eigendom van de Jagersfontein Mining and Exploration Company Limited. De andere helft behoorde toe aan een inkoopconsortium in Londen, bestaande uit meer dan tien bedrijven. De grootste daarvan was de firma Messrs. Wernher Beit & Co. In 1896 kochten de firma’s Messrs. Wernher Beit & Co., Barnato Bros. en Mosenthal Sons & Co. de aandelen van de Jagersfontein-mijnonderneming op. In 1903 werd de Excelsior naar Amsterdam gestuurd om daar te worden geslepen tot een reeks hoogwaardige edelstenen.

Verschillende juwelen, verschillende eigenaren

Nadat de Excelsior was geslepen, werden de stenen afzonderlijk verkocht aan verschillende kopers, van wie sommigen anoniem bleven. Drie edelstenen werden verkocht aan Tiffany & Co. De firma De Beers stelde een van de kleinere, markies-geslepen stukken tentoon op de Wereldtentoonstelling van 1939 in New York. In 1989 kocht Graff Diamonds Ltd. de Excelsior I van een onbekende familie en verkocht deze vervolgens door aan een anonieme klant. De diamant kwam daarna opnieuw te koop in 1991 en 1996, waarna hij uiteindelijk door Robert Mouawad werd gekocht voor $2.642.000 voor zijn privécollectie.

Helaas is de geschiedenis van de overige fragmenten van de Excelsior-diamant in nevelen gehuld. Sommige experts geloven dat de Excelsior IV in 1949 door Harry Winston werd tentoongesteld tijdens ‘The Court of Jewels’ in Texas. Het juweel had de juiste vorm, omvang en afmetingen. Later, in 1957, werd een peervormige hanger met een gewicht van 46,50 karaat geveild door de Parke-Bernet Galleries. Het is zeer goed mogelijk dat dit de Excelsior III was.

De technische kenmerken van de Excelsior-diamant

Oorspronkelijk woog de Excelsior 971 oude karaat, wat overeenkomt met 995,2 metrische karaat of ongeveer 199 gram. De diamant had een platte onderkant en liep naar boven toe uit in een punt, vergelijkbaar met een berg of een half brood. De kristalstructuur leek op een gebroken ijspegel. De steen had afmetingen van 2½ bij 2 inch en 1 inch dik.

De Excelsior-diamant had een blauwwitte kleur, geclassificeerd als kleur G, wat bijna kleurloos betekent. Dit is een kenmerk van sommige diamanten van zeer hoge kwaliteit. De steen bevatte echter verschillende zwarte koolstofinsluitsels, waardoor Asscher besloot de ruwe diamant in meerdere kleinere stenen van hogere kwaliteit te slijpen.

De kleur- en zuiverheidsgraden van de afzonderlijke stukken van de Excelsior-diamant zijn niet beschikbaar, aangezien veel kopers anoniem zijn gebleven. Het GIA certificeerde de Excelsior I echter in 1991 en kende de steen een zuiverheidsgraad VS-2 en een kleurgraad G toe. Dit betekent dat de steen zeer lichte insluitsels bevat en bijna kleurloos is.

De betekenis van de Excelsior-diamant

Met een gewicht van 995,2 karaat was de Excelsior ooit de grootste ruwe diamant ter wereld. Helaas wordt de steen tegenwoordig vooral geassocieerd met zijn slijping, die door velen als een beoordelingsfout wordt beschouwd, in plaats van met zijn oorspronkelijke formaat dat zijn volledige potentieel belichaamde. Desondanks behoort de Excelsior volgens de huidige maatstaven nog steeds tot de vier grootste diamanten van edelsteenkwaliteit die ooit zijn gevonden. De Excelsior-diamant hoort daarom terecht thuis in de groep van ’s werelds grootste en beroemdste diamanten, zoals de Cullinan.

Als hij vandaag nog intact zou zijn, zou hij tentoongesteld kunnen worden in de meest vooraanstaande musea ter wereld, als het reusachtige, schitterende natuurwonder dat hij ooit was. In plaats daarvan werd hij in 21 stukken gekloofd en afzonderlijk verkocht aan verschillende kopers, wat zijn lot tot vergetelheid bezegelde. Misschien had Alpheus Williams gelijk met zijn kritiek: de beslissing om de Excelsior-diamant te slijpen ontnam de hele mensheid de schittering van deze uitzonderlijke edelsteen.

We hopen dat u het lezen interessant vond!

Als u meer wilt lezen over andere beroemde diamanten zoals de Orlov, Eureka, or Premier Rose-diamanten, kunt u de Ajediam’s Famous Diamonds-glossary raadplegen. Of, als u zich geïnspireerd voelt, kunt u de premium diamantcollecties van Ajediam in onze webshop bekijken.